Μία ημέρα σαν σήμερα, στις 16 Απριλίου 1947, ο αδίστακτος ναζί Ρούντολφ Ες βρήκε έναν ταιριαστό θάνατο: Εκτελέστηκε δι’ απαγχονισμού στο Άουσβιτς.
Ο στρατιωτικός Ρούντολφ Ες (όχι ο πολιτικός, αυτός είναι άλλη ιστορία) δεν υπήρξε απλώς ένα ακόμα γρανάζι της φονικής ναζιστικής μηχανής. Υπήρξε η ίδια η προσωποποίηση της (όσο σκληρός και αν ακούγεται ο συγκεκριμένος όρος) βιομηχανοποίησης της εξόντωσης.
Η φράση του πως «Δεν σκότωσα 3,5 εκατομμύρια ανθρώπους, ήταν μόνο 2,5, οι υπόλοιποι πέθαναν από αρρώστιες και ασιτία» είναι μία αποκαλυπτική ματιά στο ηθικό κενό ενός ανθρώπου που αντιμετώπιζε τη μαζική δολοφονία ως λογιστική διόρθωση.
Σε αυτή τη φράση συμπυκνώνεται η ουσία της ναζιστικής θηριωδίας.
Όσοι κατάφεραν και βγήκαν ζωντανοί από την κόλαση του Άουσβιτς έλεγαν για εκείνος πως δεν φώναζε, δεν παραληρούσε, δεν απειλούσε, δεν ενσάρκωνε το στερεότυπο του «τέρατος». Αντιθέτως, ήταν μεθοδικός, ψυχρός, σχεδόν γραφειοκρατικός. Αυτό τον καθιστά ακόμη πιο τρομακτικό.
Η ιστορία του δεν είναι μόνο η ιστορία ενός εγκληματία πολέμου αλλά και μια προειδοποίηση για το πού μπορεί να οδηγήσει μία σκοταδιστική ιδεολογία όταν συνδυάζεται με την τυφλή υπακοή και την έλλειψη ηθικών φραγμών.
Δεν ήταν «τρελός» η ένας μεμονωμένος σαδιστής. Ήταν ένας άνθρωπος που λειτούργησε μέσα σε ένα σύστημα που κανονικοποίησε το κακό. Τα όσα είπε στη δική του είναι ανατριχιαστικά τεκμήρια της ανθρώπινης ικανότητας για απανθρωπιά.
Η πορεία του Ες από την πειθαρχία στον φανατισμό
Ο Ρούντολφ Φραντς Φέρντιναντ Ες γεννήθηκε στις 25 Νοεμβρίου 1900 στην κωμόπολη Μπάντεν Μπάντεν του ομοσπονδιακού κρατιδίου της Βάδης-Βυρτεμβέργης. Η οικογένεια του ήταν μια αυστηρά καθολική οικογένεια που του ενστάλαξε από νωρίς την αναγκαιότητα να είναι πειθαρχημένος και υπάκουος.
Ο εξαιρετικά αυστηρός πατέρας του ήταν έμπορος και ήθελε ο γιος του να γίνει ιερέας. Όμως ο νεαρός Ες είχε άλλα σχέδια για τη ζωή του. Όταν ο πατέρα του πέθανε, αποφάσισε να ακολουθήσει τη δική του πορεία και στη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου κατατάχθηκε στον γερμανικό στρατό. Σε ηλικία των 17 ετών τιμήθηκε ως υπαξιωματικός με το παράσημο Σιδηρού Σταυρού.
Η βία που έζησε στο πετσί του, η εμπειρία του πολέμου και κυρίως η ήττα της Γερμανίας συνέβαλαν στην ριζοσπαστικοποίησή του.
Μετά τον πόλεμο, εντάχθηκε σε εθνικιστές παραστρατιωτικές ομάδες και τελικά στο ναζιστικό κίνημα. Το 1922 έγινε μέλος του Εθνικοσοσιαλιστικού Γερμανικού Εργατικού Κόμματος (NSDAP) και λίγα χρόνια αργότερα (το 1934) εντάχθηκε στα SS, την ελίτ στρατιωτική οργάνωση του ναζιστικού καθεστώτος.
Εκεί βρήκε το περιβάλλον που ταίριαζε στον χαρακτήρα του: Απόλυτη ιεραρχία, αυστηρή πειθαρχία και μία ιδεολογία που δικαιολογούσε τη βία ως «εργαλείο κάθαρσης».
Καθοριστική για την μετέπειτα πορεία του Ρούντολφ Ες υπήρξε η συνάντηση και η γνωριμία με τον Χάινριχ Χίμλερ ο οποίο άσκησε πάνω του τεράστια επιρροή. Ο Χίμλερ αναγνώρισε στον Ες έναν αξιόπιστο και αποτελεσματικό εκτελεστή εντολών.
Ο Ες δεν διακρίθηκε για την πρωτοβουλία ή τη δημιουργικότητα αλλά για την ικανότητά (;) του να εκτελεί εντολές χωρίς δεύτερη σκέψη και χωρίς κανένα δισταγμό. Αυτή η «αρετή» τον ανέβασε γρήγορα στην ιεραρχία των SS και τον οδήγησε σε θέσεις ευθύνης σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Πριν από το Άουσβιτς (για το οποίο θα διαβάσετε στη συνέχεια), άλλωστε, ο Ες υπηρέτησε στο Νταχάου και το Ζάξενχαουζεν ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης που είχε ως αρχικό στόχο τον εγκλεισμό εκεί των αντιφρονούντων του ναζιστικού καθεστώτος.
Εκεί ο Ες εκπαιδεύτηκε στη λειτουργία του συστήματος καταστολής και εξόντωσης. Εκεί διαμόρφωσε την αντίληψη ότι οι κρατούμενοι δεν ήταν άνθρωποι, αλλά «στοιχεία» που έπρεπε να διαχειριστεί.
Το Άουσβιτς, η βιομηχανία θανάτου και το ταιριαστό τέλος
Τον Μάη του 1940 ο Ρούντολφ Ες ανταμείφθηκε για όλα αυτά που είχε κάνει μέχρι τότε, με την τοποθέτησή του ως διοικητής του Άουσβιτς. Εκεί η καριέρα του γνώρισε νέα… βάθη. Υπό την διοίκησή του το Άουσβιτς μετατράπηκε από στρατόπεδο συγκέντρωσης σε ένα πλήρως οργανωμένο κέντρο μαζικής εξόντωσης.
Ο Ες επέβλεψε την επέκταση του κολαστηρίου και την εισαγωγή των θαλάμων αεριών με τη χρήση του εντομοκτόνου αερίου Zyklon B, μιας ουσίας που επέτρεπε τη μαζική δολοφονία ανθρώπων σε πρωτοφανή κλίμακα.
Η διαδικασία θανάτωσης έγινε «αποτελεσματική», σχεδόν βιομηχανική: αφίξεις τρένων, επιλογή κρατουμένων, καταναγκαστική εργασία ή άμεση εξόντωση. Όλα λειτουργούσαν με απόλυτη ακρίβεια. Σαν εργοστάσιο.
Ο ίδιος ο Ες αργότερα παραδέχθηκε πως η εξόντωση εκατομμυρίων ανθρώπων αποτελούσε για εκείνον «καθήκον». Δεν εξέφραζε τύψεις, παρά μόνο ανησυχία για το αν είχε εκτελέσει σωστά τις εντολές. Ο Ες δεν έβλεπε θύματα. Έβλεπε αριθμούς.
Μετά το τέλος του πολέμου, προσπάθησε να διαφύγει, αλλά συνελήφθη το 1946 από τις συμμαχικές δυνάμεις. Κατά τη διάρκεια της κράτησής του, κατέθεσε λεπτομερώς για τη λειτουργία του Άουσβιτς παρέχοντας πολύτιμα στοιχεία για τα εγκλήματα του ναζιστικού καθεστώτος. Η ομολογία του, ωστόσο, δεν συνοδεύτηκε από πραγματική μεταμέλεια.
«Μία ακόμα βελτίωση που κάναμε σε σχέση με την Τρεμπλίνκα ήταν ότι ενώ στην Τρεμπλίνκα τα θύματα σχεδόν πάντα ήξεραν ότι επρόκειτο να εκτελεστούν, στο Άουσβιτς καταφέρναμε να τους ξεγελάσουμε και νόμιζαν ότι πάνε για καθαρισμό (συνήθως από ψείρες). Βέβαια, συχνά συνειδητοποιούσαν τις πραγματικές μας προθέσεις και υπήρχαν ταραχές και δυσκολίες εξαιτίας αυτού. Πολύ συχνά οι γυναίκες έκρυβαν τα παιδιά τους κάτω από στοίβες με ρούχα, αλλά πάντα τα βρίσκαμε και τα στέλναμε και αυτά για εξολόθρευση» είχε αναφέρει στην ένορκη γραπτή κατάθεση του κατά την δίκη της Νυρεμβέργης και εξήγησε πώς 10.000 άνθρωποι μπορούσαν να εξοντωθούν μέσα σε 24 ώρες:
«Από τεχνική άποψη δεν ήταν και τόσο δύσκολο – δεν θα ήταν δύσκολο να εξολοθρεύσουμε ακόμα περισσότερους… Η θανάτωση έπαιρνε τον λιγότερο χρόνο, και μπορούσες να σκοτώσεις 2.000 ανθρώπους σε μισή ώρα, αλλά ήταν το κάψιμο που έπαιρνε την περισσότερη ώρα. Η θανάτωση ήταν εύκολη και δεν χρειάζονταν καν φρουροί για να τους πάνε στους θαλάμους αερίων, καθώς νόμιζαν ότι πήγαιναν για ντους, όπου αντί για νερό τους ρίχναμε δηλητηριώδη αέρια. Η όλη ιστορία γινόταν πολύ γρήγορα».
Κατά τη διάρκεια της δίκης, όταν κατηγορήθηκε ότι θανάτωσε 3,5 εκατομμύρια ανθρώπους, απάντησε: «Όχι, ήταν μόνο 2,5 εκατομμύρια. Οι υπόλοιποι πέθαναν από αρρώστιες και ασιτία».
Ο Ρούντολφ Ες δικάστηκε στην Πολωνία και καταδικάστηκε σε θάνατο. Η εκτέλεσή του πραγματοποιήθηκε μία ημέρα σαν σήμερα, στις 16 Απριλίου 1947 με απαγχονισμό. Μέσα στο Άουσβιτς. Μπροστά από το σπίτι που διέμενε. Εκεί που οργάνωσε τη δολοφονία εκατομμυρίων ανθρώπων. Ήταν μία πράξη με ισχυρό συμβολισμό.
