Αφιέρωμα: Ο φονικός σεισμός στο Χάβαρι το 1909

-Η «Πρωινή» φέρνει στο φως άγνωστα ντοκουμέντα και λεπτομέρειες από το καταστροφικό συμβάν που ισοπέδωσε τη βόρεια Ηλεία πριν από 125 χρόνια

-Πάνω από 50 νεκρούς και 280 τραυματίες θρήνησε η Ηλεία

-Ανταπόκριση και από τους New York Times για την τραγωδία

Του Παναγιώτη Φωτεινόπουλου

---

Η περιοχή της Ήλιδας θεωρείται από τις πλέον σεισμογενείς, αφού σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 10 μέτριοι έως ισχυροί σεισμοί είτε στην ξηρά είτε στην ανοικτή θάλασσα τα τελευταία 120 χρόνια. Η θωράκιση των κτιρίων και η λήψη μέτρων πρόληψης και ενημέρωσης τα τελευταία τριάντα χρόνια έχει ελαχιστοποιήσει τον κίνδυνο για τις ανθρώπινες ζωές, όμως πριν από έναν αιώνα οι άνθρωποι ήταν εκτεθειμένοι στον Εγκέλαδο.

Σήμερα η «Πρωινή» φέρνει στο φως συγκλονιστικά ντοκουμέντα από τον φονικό σεισμό μεγέθους 5,7 με 5,9R που σημειώθηκε τον Ιούλιο του 1909 με επίκεντρο το Χάβαρι του δήμου Ήλιδας, στις 2:25 τα ξημερώματα, τα οποία δημοσίευσε το 2022 διεπιστημονική ομάδα από τα τμήματα Γεωλογίας των Πανεπιστημίων Πατρών και Αθηνών και από τη Διεθνή Εταιρεία για την Πρόληψη & τον Μετριασμό των Φυσικών Κινδύνων, την οποία συγκροτούν η Ιωάννα Τριανταφύλλου, ο Ιωάννης Κουκουβέλας, ο Γεράσιμος Α. Παπαδόπουλος  και ο Ευθύμιος Λέκκας.

Το συγκεκριμένο συμβάν αξιολογείται από την επιστημονική κοινότητα ως ένας από τους πιο καταστροφικούς σεισμούς της Δυτικής Ελλάδας, αφού άφησε πίσω του 25 νεκρούς στο Χάβαρι, οι οποίοι βρήκαν τραγικό θάνατο την ώρα που κοιμούνταν, καθότι καταπλακώθηκαν από τα σπίτια που κατέρρευσαν. Οι νεκροί σε όλη την Ηλεία έφτασαν τους 45 με 55, ενώ οι τραυματίες υπολογίζονται κοντά στους 285. Οι περισσότερες ζημιές προκλήθηκαν στο ανατολικό τμήμα της περιοχής και κυρίως στο Χάβαρι, αφού κατέρρευσαν πάνω από 1.000 κτίρια, ενώ η Παλαιόπολη (σημερινή ΤΚ Ήλιδας) καταστράφηκε ολοσχερώς και θρήνησε επτά νεκρούς που ανασύρθηκαν από τα ερείπια.

Τεράστιες ζημιές υπέστη η Αμαλιάδα και όλοι οικισμοί γύρω από την πόλη, όπως η Κεραμίδια (Μπεζαΐτη) η Δάφνη (Δάμιζα), το Κρυονέρι (Λιόπεσι), ο Άγιος Δημήτριος (Μαρινάκη), η Ήλιδα (Παλαιόπολη) και το Αυγείο (Μπουχιώτη), αφού καταστράφηκαν μερικώς ή ολικώς σχολεία, εκκλησίες, σπίτια και κρατικά κτίσματα. Έχει επίσης αναφερθεί ότι εκτός από τα σπίτια που έπεσαν, έπεσαν και τα ρωμαϊκά τείχη του χωριού της Παλαιόπολης. Ανέγγιχτες δεν έμειναν ούτε αστικές περιοχές με υψηλή πληθυσμιακή πυκνότητα εκείνη την εποχή, όπως η Ανδραβίδα.

Ο σεισμός προκάλεσε διάφορες αστοχίες του εδάφους όπως ρευστοποίηση, πτώσεις βράχων, ρωγμές στο έδαφος και ρωγμές καθώς και μια ποικιλία υδρολογικών αλλαγών, με συνέπεια να χρειαστεί να ξαναχτιστεί σε άλλο σημείο, περίπου ένα με ενάμιση χλμ μακρύτερα, ενώ το γκρεμισμένο χωριό αποκλήθηκε Παλιοχάβαρι. Το συνολικό κόστος για την ανοικοδόμηση της περιοχής υπολογίστηκε σε τρία εκατομμύρια δραχμές. Το συμβάν έγινε επίσης αισθητό σε μεγάλο μέρος της χώρας, αφού τον αντιλήφθηκαν σε πόλεις όπως η Άρτα, το Ναύπλιο, Σπάρτη και η Μεσσηνία.

Σεισμολογικές μελέτες κάνουν λόγο για σοκαριστικό σεισμό, διότι καταγράφηκαν τουλάχιστον 5 ισχυρές δονήσεις μέσα σε 48 ώρες μεταξύ της πρώτης και της τελευταίας.  Η δόνηση ήταν μάλλον  κατακόρυφα προς τα πάνω, ενώ η διάρκειά της πολύ σύντομη.

Ούρλιαζαν τα άλογα και οι γάτες!

Η έρευνα παραθέτει επίσης και αναφορές που συλλέχθηκαν από τον Τύπο για  διάφορα μακροσκοπικά φαινόμενα που προηγήθηκαν του ισχυρού σεισμού. Αυτά περιελάμβαναν φωτεινά και ακουστικά φαινόμενα, π.χ., υπόγειοι βρυχηθμοί, καθώς και δυσάρεστη συμπεριφορά ζώων, όπως άλογα και γάτες. Για παράδειγμα, ανέφεραν αυτόπτες μάρτυρες ότι κοντά στο χωριό Χάβαρι του σεισμού είχε προηγηθεί φοβερός υπόγειος βρυχηθμός και φωτεινά φαινόμενα στον ουρανό, με πιο χαρακτηριστική μια τεράστια λάμψη κεραυνού στον ορίζοντα από την πόλη της Αμαλιάδας μέχρι το Κατάκολο. Ο σεισμός ήρθε αμέσως μετά την εκδήλωση των φωτεινών φαινομένων.

Το σοκ του συμβάντος ήταν τέτοιο, που οι δημοσιογραφικές ανταποκρίσεις ήταν διαρκείς στον περιφερειακό Τύπο («Νεολόγος» και «Πελοπόννησος» στην Πάτρα, «Αναγέννηση» στον Πύργο και «Πρόοδος» στην Αμαλιάδα)και στον αθηναϊκό Τύπο (Ακρόπολη, Αθήνα, Εμπρος, Καιροί Αθηνών, Νέον Άστυ, Σκριπ, Χρόνος), ενώ συνεχόμενα ρεπορτάζ δημοσίευσαν και οι NewYorkTimes!

Φωτογραφικό Υλικό από Book of Earthquakes, NOA (1893–1915)

Πηγή

Τehom, δηλαδή Άβυσσος

Μια έκθεση φωτογραφίας της Ρενέ Ρεβάχ που κάνει βουτιά στο σκοτάδι της ιστορικής συλλογικής μνήμης του Ολοκαυτώματος, στο Μουσείο Μπενάκη, στην Περαιώς.

Tehom είναι μια βιβλική εβραϊκή λέξη που σημαίνει το αρχέγονο βάθος. Ή αλλιώς Άβυσσος. Αυτή η σκοτεινή άβυσσος που κρύβει τις αποτρόπαιες πράξεις της ιστορίας του Ολοκαυτώματος». Αυτός είναι και ο τίτλος της έκθεσης που ξεκινάει στα μέσα του μήνα στο Μουσείο Μπενάκη, στο Κτίριο της Οδού Πειραιώς όπου φωτογραφίες, βίντεο και κείμενα πλαισιώνουν εικαστικά την αφήγηση της επώδυνης διαδρομής της απώλειας των μελών της οικογένειας της Ελληνοεβραίας φωτογράφου Ρενέ Ρεβάχ από τη Θεσσαλονίκη στο Άουσβιτς. Μοναδικός επιζών ήταν ο παππούς της Αλβέρτος Ρεβάχ ο οποίος είχε διαφύγει στην Αθήνα και μέχρι το τέλος του πολέμου τους περίμενε προετοιμάζοντας την επιστροφή τους.

Remaining Time-0:00

Fullscreen

Mute

Η Ρενέ Ρεβάχ τον συναντά τη στιγμή της συντριβής του όταν μαθαίνει πως η οικογένειά του είχε αφανιστεί και υπόσχεται μέσα από το έργο της Tehom  να τον οδηγήσει στον τόπο του εγκλήματος, που ο ίδιος μέχρι το θάνατό του δεν βρήκε το κουράγιο να επισκεφτεί.

Θα ακολουθήσουν δύο διαδοχικά ταξίδια της Ρεβάχ στα στρατόπεδα Μπίρκεναου και στο Άουσβιτς  Σε κάθε βήμα της διαδρομής της, απευθύνεται νοερά στον παππού της, του στέλνει φωτογραφίες και μοιράζεται μαζί του τις σκέψεις και τα συναισθήματά της.

Η αφήγησή της, εκπορεύεται από μια ενδιάμεση μνήμη, ένα απόσταγμα εικόνων, που διαμορφώθηκε από τις αφηγήσεις της οικογένειάς της και τις μαρτυρίες αυτών που επέστρεψαν ζωντανοί. Ως μετα-μάρτυρας η ίδια, επεξεργάζεται το παρελθόν και μετουσιώνει το κληρονομημένο τραύμα σε μια εξαγνιστική πορεία που οδηγεί στη συγχώρεση, στην άβυσσο της λίμνης που ήταν το  κενοτάφιο των ανθρώπων που δολοφονήθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Σ’ αυτή την εξαγνιστική πορεία η φωτογράφος έχει συνοδοιπόρο της ένα ύφασμα που βρήκε σε ένα μπαούλο γεμάτο οικογενειακά κειμήλια. Έτσι ξεκίνησε αυτήν την επώδυνη όσο και λυτρωτική διαδρομή της οικογένειας μ’ ένα φωτογραφικό οδοιπορικό στο Άουσβιτς-Μπίρκεναου καταλήγοντας  να παρακολουθεί σχεδόν τελετουργικά το ύφασμα αυτό να βυθίζεται στη λίμνη, μια βύθιση που οδηγεί στη συγχώρεση και στην προσπάθεια να επουλωθούν το τραύματα.

Τehom της Ρενέ Ρεβάχ

Πηγή

Η ιστορία του περιπτέρου, ενός μοναδικού ελληνικού φαινομένου

Έκανε την εμφάνισή του κάπου τον 19ο αιώνα και από τότε είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την ελληνική καθημερινότητα, ενώ αποτελεί και παγκόσμια πρωτοτυπία, καθώς δεν το συναντάς αλλού, τουλάχιστον όχι με την μορφή που έχει στην χώρα μας. Το περίπτερο είναι έχει ανά τις δεκαετίες αποτελέσει σημείο συνάντησης, χώρο για συζήτηση και επικοινωνία, ενώ φυσικά είναι πάντα εκεί όταν έχεις ξεμείνει από τσιγάρα, όταν θες ένα παγωτό κάποιο καλοκαιρινό βράδυ ή όταν ψάχνεις να ξεφυλλίσεις μια εφημερίδα ή ένα περιοδικό.

Το πρώτο περίπτερο λειτούργησε στο Ναύπλιο, την πρώτη πρωτεύουσα του σύγχρονου ελληνικού κράτους και στην αρχή είχε τον ρόλο του καπνοπωλείου. Καθώς περνούσαν τα χρόνια, άρχισε να αποκτά την μορφή που έχει σήμερα. Συγκεκριμένα, μετά το 1889, όταν το Ελληνικό κράτος, ψάχνοντας τρόπο για να βοηθήσει όλους όσους πολέμησαν για την πατρίδα, αποφασίζει να δώσει κάποιες άδειες πώλησης καθημερινών προϊόντων. Η πολιτεία, γνωρίζοντας την αδυναμία ενδεχομένως τον αναπήρων πολέμου (όπως ήταν γνωστοί) να εργαστούν ή να διαχειριστούν το περίπτερο τους, έδωσε αργότερα το δικαίωμα να το νοικιάζουν αν το θέλουν και κάπως έτσι ξεκίνησαν οι ενοικιάσεις περιπτέρων από δικαιούχους αδειών. Οι άδειες περιπτέρων συνέχισαν να δίνονται σε ανθρώπους με προβλήματα υγείας, για να τους παρέχεται κάποιος τρόπος να δουλέψουν.

Στην πρωτεύουσα το πρώτο περίπτερο εμφανίστηκε το 1911 στην οδό Πανεπιστημίου και το 1914 αποφασίζεται πως όλα τα περίπτερα θα έχουν ομοιόμορφη εικόνα. Την εποχή εκείνη τα περισσότερα ήταν ήταν κίτρινου χρώματος, 0,70×0,70 μέτρα, ξύλινα, με μια τέντα γύρω από την κατασκευή για σκιά. Από το 1940 και μετά στα περίπτερα αρχίζουν να πωλούνται ζαχαρώδη, αναψυκτικά και γκαζόζες, τσίχλες και σοκολάτες. Τις δεκαετίες του 1950 και 1960 που οι Έλληνες άρχισαν να μεταναστεύουν εσωτερικά σε μεγάλους αριθμούς, το περίπτερο ήταν ο χώρος που μπορούσαν να κάνουν ένα τηλεφώνημα στους δικούς τους ανθρώπους στα χωριά.

Το 1970 το περίπτερο μεγαλώνει και γίνεται 1,30×1,50, ενώ πλέον βρίσκεις και κρύα αναψυκτικά, αλλά και παγωτά. Το 2012 απελευθερώνονται οι άδειες περιπτέρων, με το 70% να ανήκει στον δήμο και το 30% σε άτομα με αναπηρίες και πολύτεκνες οικογένειες, ενώ ο νέος νόμος προβλέπει πως πως οι υφιστάμενες άδειες δεν μεταβιβάζονται ούτε κληροδοτούνται.

Το πιο διάσημο ίσως ελληνικό περίπτερο ήταν εκείνο που άνοιξε το 1934 ο Γιάννης Γεωργακάς με το όνομα Μινιόν αρχικά στην οδό Σταδίου και μετέπειτα στην οδό Αιόλου και το οποίο έμελλε να γίνει το εμβληματικό πολυκατάστημα που αγάπησαν μικροί και μεγάλοι μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1990.

Τα τελευταία χρόνια και με την έλευση της οικονομικής κρίσης πολλά περίπτερα έκλεισαν, ενώ εκείνα που επιβιώνουν ακόμα, αναγκάστηκαν να προσαρμοστούν και να αλλάξουν χαρακτήρα. Τα περίπτερα του κέντρου απευθύνονται πια κυρίως στους τουρίστες, αφού στις προθήκες του βλέπουμε αναμνηστικά και σουβενίρ για τουρίστες, ενώ πολλά είναι και εκείνα τα περίπτερα που πωλούν μπιζού, προϊόντα ηλεκτρονικού τσιγάρου, ακόμα και θήκες για κινητά.

Μπορεί το ελληνικό περίπτερο να έχει αλλάξει μορφή, προκειμένου να μπορέσει να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες, παραμένει όμως ακόμα ορόσημο για την χώρα και την πραγματικότητά της.

Πηγή

Η τραγική ιστορία πίσω από την πασίγνωστη φράση «Έγινε της Πόπης»

«Κατά φωνή και ο γάιδαρος», «της… το κάγκελο», «γης μαδιάμ», «αναγκαίο κακό», «δίνω τόπο στην οργή», «χτύπα ξύλο». Φράσεις που χρησιμοποιούνται σχεδόν καθημερινά από εκατομμύρια ανθρώπους και για κάθε είδους περιστάσεις. Φράσεις οι οποίες έχουν περάσει στο συλλογικό συνειδητό ως κομμάτι του γλωσσικού κώδικα που μοιραζόμαστε όλοι ανεξαρτήτως ηλικίας.

Κάποιες φράσεις έχουν μία ποιητική διάθεση και το λαϊκό αίσθημα τις χρησιμοποίησε περισσότερο για να υπονοήσει μια κατάσταση και όχι για να την περιγράψει. Όπως για παράδειγμα το «χτύπα ξύλο». «Απτεσθαι ξύλου», έλεγαν οι αρχαίοι Έλληνες. Λόγω της πεποίθησης τους πως στα δένδρα κατοικούσαν νύμφες (Δρυάδες/Αμαδρυάδες) χτύπαγαν το ξύλο του κορμού των δένδρων για να επικαλεστούν την προστασία τους, καθώς οι νύμφες μπορούσαν να πραγματοποιήσουν τις ευχές των ανθρώπων. Αυτή η συνήθεια συνηθίζεται ακόμα και σήμερα, όταν ακούμε κάτι το οποίο δεν θέλουμε να μας συμβεί.

Κάποιες είναι πιο ρεαλιστικές και πραγματιστικές. Όπως το «δίνω τόπο στην οργή» , φράση που την βρίσκουμε στην «Αντιγόνη» του Σοφοκλή (718): «είκε θυμώ και μετάστασιν δίδου». Αυτά τα λόγια λεει ο Αίμωνας στον πατέρα του τον Κρέοντα , που επιμένει να τιμωρήσει την Αντιγόνη, γιατί δεν υπάκουσε στη διαταγή του και έθαψε τον αδελφό της Πολυνείκη. «Είκε» σημαίνει υποχώρησε, «θυμώ και» αντί «και θυμώ μετάοτασιν δίδου», δηλαδή, και άλλαξε γνώμη, δηλαδή, δώσε τόπο στην οργή.

Υπάρχουν όμως πολλές από αυτές τις φράσεις που έχουν από πίσω εξαιρετικά ενδιαφέρουσες και πολλές φορές σκοτεινές ιστορίες όσον αφορά του από πού προήλθαν. Όπως το «Έγινε της Πόπης». Μία φράση που βγήκε πίσω από ένα τραγικό ναυάγιο με 11 νεκρούς.

Το τραγικό δρομολόγιο του «Πόπη»

Ήταν το βράδυ της 27ης Νοεμβρίου 1934. Μία μέρα με τραγικό καιρό σε μια Ελλάδα του μεσοπολέμου και μία ελληνική ακτοπλοΐα με πολλά στρεβλά στοιχεία. Το πλοίο «Πόπη» προσάραξε κοντά στη Βουλιαγμένη. Φορτωμένο με τουλάχιστον 122 επιβάτες (μετέπειτα έρευνες έδειξαν ότι ήταν 140 οι επιβαίνοντες του πλοίου) αλλά και με εμπορεύματα (μεταξύ των οποίων κάποια ακριβά τυριά) το πλοίο θα εκτελούσε το δρομολόγιο Πειραιάς – Σύρο – Πάρο – Νάουσα Πάρου – Νάξο – Φολέγανδρο – Σίκινο – Οία – Ίο – Θήρα – Ανάφη – Αμοργό – Αιγιάλη – Σχοινούσα – Ηρακλειά – Κουφονήσια, και επιστροφή μέσω Νάξου, Πάρου, Σύρου, για να καταπλεύσει κάποτε στον Πειραιά από όπου αναχώρησε.

Το 1920 το μετασκευασμένο επιβατικό ατμόπλοιο που φέρει το όνομα «Πόπη» γίνεται κτήμα της «Ηπειρωτικής Ατμοπλοΐας». Μετρούσε ήδη 40 χρόνια ζωής. Όταν έγινε το ναυάγιο 53. Ξεκίνησε ως ιδιωτική θαλαμηγός αναψυχής αλλά έφτασε στο σημείο να αλλάζει αδιάκοπα ιδιοκτήτες μετατρέποντάς το τελικά σε πλοίο ακτοπλοΐας.

Η πρόσκρουση, ο πανικός και όταν «έγινε της Πόπης»

Κοντά στο Μικρό Καβούρι στο Λαιμό της Βουλιαγμένης και μόλις μερικά ναυτικά μίλια από τον Πειραιά, συμβαίνει το μοιραίο. Η «Πόπη» εξόκειλε στη νησίδα «Κασίδι», η οποία όμως απέχει μόλις 300 μέτρα από τις βραχονησίδες «Φλέβες». Κάπου εκεί οι επιβάτες πίστεψαν ότι ήταν τυχεροί μέσα σε αυτό το τραγικό που τους συνέβαινε. Το πλοίο παίρνει επικίνδυνη κλίση, μπάζει νερά, αλλά δεν βουλιάζει, ενώ η στεριά είναι κυριολεκτικά μερικά βήματα μακριά. Το γεγονός ότι το δυστύχημα έγινε βράδυ δυσκολεύει αφόρητα την κατάσταση.

Πάνω στο καράβι επικρατεί πανικός, με το πλήρωμα να μην ακολουθεί κανέναν από τους κανόνες ασφαλείας και σύμφωνα με διηγήσεις που έχουν δει το φως της δημοσιότητας να αφήνει τους επιβάτες μόνους τους στην προσπάθεια να εγκαταλείψουν το πλοίο.

Οι μαρτυρίες ανέφεραν ότι βασικό μέλημα μέρους του πληρώματος ήταν να σωθούν τα… τυριά, με αποτέλεσμα εκείνο το πρώτο κρίσιμο διάστημα να ξεφορτώνουν εμπορεύματα παρά να δίνουν οδηγίες στους επιβάτες για το πώς θα εγκαταλείψουν με ασφάλεια το πλοίο. Ξεσπά πανικός που αργότερα θα αποδοθεί με την έκφραση «έγινε της Πόπης» η οποία έκτοτε θα συνοδεύει κάθε κατάσταση απόλυτου χάους και χαμού.

Το καράβι δεν διέθετε τα απαραίτητα μέσα ασφαλείας και σχολιάστηκε έντονα τις επόμενες μέρες του δυστυχήματος η έλλειψη τηλέγραφου για να εκπέμψει σήμα κινδύνου. Κάποια πράγματα μετά το ναυάγιο του «Πόπη» άλλαξαν στον τομέα της ασφάλειας αλλά για να συμβεί αυτό χρειάστηκε 11 άνθρωποι να χάσουν εκείνο το βράδυ τις ζωές τους. Οι εικόνες στα ρεπορτάζ των εφημερίδων μελών του πληρώματος με στοιβαγμένα κεφάλια «πολύτιμου» τυριού που σώθηκαν την ώρα που άνθρωποι πνίγονταν είναι χαρακτηριστικές.

Οι χωροφύλακες που βοήθησαν και τα λάθη που συνεχίστηκαν

Το πλοίο ποτέ δεν βυθίστηκε ολόκληρο παρόλα αυτά 11 επιβάτες πνίγηκαν μέσα στην ταραχή τους και τον πανικό που επικρατούσε. Η συμβολή τριών χωροφυλάκων που συνόδευαν κρατουμένους στην Ανάφη ήταν κομβική. Σκέφτηκαν να ανάψουν κλεφτοφάναρα και να δώσουν οδηγίες στους επιβάτες για να αποβιβαστούν στη διπλανή στεριά της βραχονησίδας του «Κασιδιού». Μόλις κατάφεραν οι ναυαγοί να φτάσουν μετέφεραν τις χαοτικές εικόνες και τις τραγικές σκηνές που έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια της πρόσκρουσης.

Και τα λάθη συνεχίζονται. Το πλοίο ρυμουλκήθηκε στον Πειραιά αλλά επισκευάστηκε ελάχιστα καθώς ακολούθησαν μερικές μόνο επιδιορθώσεις και ύστερα δρομολογήθηκε στη γραμμή Πάτρα, Ζάκυνθο, Αργοστόλι, Ληξούρι.

Δεν άργησε ωστόσο και άλλοι επιβάτες να τεθούν σε κίνδυνο. Ειπώθηκε ότι εξαιτίας υψηλού κέντρου βάρους το πλοίο ήταν ευάλωτο στις απότομες κλίσεις. Δεν ήθελε και πολύ ώστε η έκφραση του ναυαγίου, αυτή που θύμιζε τις στιγμές χάους και πανικού να επανέλθουν. Όλα αυτά τα γεγονότα ήταν αρκετά ώστε ο κόσμος είχε χάσει την εμπιστοσύνη του απέναντι στο πλοίο και απέφευγε να κάνει ταξίδια με αυτό. Λίγο αργότερα η ιδιοκτήτρια εταιρεία το πλοίο «Πόπη» μετονομάστηκε σε «Ήπειρος».

TAGS

ΕΛΛΑΔΑΝΑΥΑΓΙΟ

Πηγή